Een derivaat in de cryptomarkt is een contract tussen twee partijen waarvan de uitbetaling gekoppeld is aan de toekomstige prijs van een onderliggend activum, in plaats van een directe claim op dat activum. In plaats van bitcoin of ether rechtstreeks te kopen, opent een trader een positie die in waarde stijgt of daalt naarmate de onderliggende koers beweegt, met afwikkeling in contanten of in de betreffende cryptocurrency, afhankelijk van het platform.
Het meest gebruikte crypto-derivaat is vandaag de perpetual future, een future zonder vervaldatum die gebruikmaakt van een periodieke funding-betaling tussen longs en shorts om de prijs gekoppeld te houden aan de spotmarkt. Traditionele futures met vaste einddatum, opties en producten zoals het Contract for Difference (CFD) volgen een vergelijkbare logica, maar worden op een vast moment afgewikkeld of vervallen dan. Zowel op gecentraliseerde als op gedecentraliseerde exchanges overtreft het handelsvolume in derivaten inmiddels ruimschoots het spotvolume, waarbij perpetuals alleen al het grootste deel van die activiteit uitmaken, een teken van hoeveel professionele en institutionele orderstromen via leveraged contracten lopen in plaats van rechtstreekse tokenbezit.
Omdat derivaten doorgaans leverage gebruiken, kan een trader een grote nominale positie beheersen met een kleine margestorting, wat zowel winsten als verliezen versterkt. Ze dienen ook een echt hedgingdoel: een miner of langetermijnhouder kan futures of opties gebruiken om een toekomstige verkoopprijs vast te zetten en blootstelling aan een koersdaling af te dekken, zonder de onderliggende holdings aan te raken. De keerzijde is extra risico, waaronder fundingkosten, gedwongen liquidatie bij scherpe koersschommelingen, tegenpartijrisico op licht gereguleerde platformen, en de extra complexiteit van het bijhouden van margevereisten en open interest naast de prijs van het onderliggende activum zelf.